นับตั้งแต่สมัยพุทธกาล เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงสั่งสอนพระสาวกจนบรรลุธรรมแล้ว พระองค์และพระสาวกต่างก็จาริกไปยังสถานที่ต่าง ๆ เพื่อเผยแผ่พระธรรม ทำหน้าที่เป็นเนื้อนาบุญให้แก่ผู้มีจิตศรัทธา และโปรดเวไนยสัตว์ให้บรรลุธรรมตามไปด้วย เป็นผลให้พระพุทธศาสนาแผ่ขยายและเจริญรุ่งเรืองสืบมาจนถึงทุกวันนี้
แต่ในปัจจุบัน เป็นที่ทราบกันดีว่าสถานการณ์ของพระพุทธศาสนาในประเทศไทยนั้นน่าเป็นห่วง เพราะมีวัดร้างเกิดขึ้นมากมาย ชาวบ้านในบางพื้นที่หมดโอกาสที่จะได้ทำบุญและฟังธรรมจากพระภิกษุ ทำให้เกิดปัญหาความเสื่อมของสังคมตามมา ด้วยเหตุนี้พระพุทธศาสนาจึงต้องการพุทธบุตรผู้กล้าออกจาริกไปเผยแผ่พระสัทธรรมตามรอยบาทของพระศาสดาและเหล่าพระอรหันต์ในกาลก่อน เพื่อช่วยกันฟื้นฟูพระพุทธศาสนา และพัฒนาวัดร้างให้กลับมาเป็นวัดรุ่งอีกครั้ง
พระเดชพระคุณหลวงพ่อธัมมชโยได้ดำริให้มีโครงการ “ธุดงค์ธรรมชัย” เกิดขึ้น เพื่อเปิดโอกาสให้เหล่าพุทธบุตรจากโครงการอุปสมบทหมู่ในแต่ละโครงการได้ออกเดินธุดงค์ เพื่อบำเพ็ญสมณธรรม ฝึกตน ทนหิว บำเพ็ญตบะ ทำหน้าที่พระแท้ และหาประสบการณ์จริงจากการธุดงค์ ตอกย้ำให้ซาบซึ้งถึงชีวิตของความเป็นพระ ผู้อยู่ง่าย กินง่าย โดยแบ่งการเดินธุดงค์ออกเป็นสายต่าง ๆ ไปยังทั่วทุกภูมิภาคของประเทศไทย
การธุดงค์นี้มีกิจกรรมที่สำคัญคือการฟื้นฟูวัดและจิตใจของญาติโยมไปพร้อม ๆ กัน โดยพระธุดงค์ในโครงการจะออกเดินทางเป็นหมู่คณะ ไปยังวัดที่อยู่ในสภาพเกือบร้าง หรือวัดร้าง เมื่อไปถึงแล้วก็จะนำสิ่งที่ตนเองได้เคยฝึกฝนเรียนรู้มาใช้ให้เกิดประโยชน์ ทั้งในเรื่องของกิจวัตร กิจกรรม เช่น การสวดมนต์ เจริญสมาธิภาวนา และรับบุญพัฒนาปรับปรุงเสนาสนะของวัดแต่ละแห่งที่ไปเยือน ให้สะอาดเป็นระเบียบเรียบร้อย เป็นต้นบุญต้นแบบให้ญาติโยมได้ปฏิบัติตาม พร้อมกับเชิญชวนญาติโยมในแต่ละพื้นที่มาบำเพ็ญบุญ ทำทาน รักษาศีล และเจริญสมาธิภาวนา จากการจัดธุดงค์ธรรมชัยนี้ ทำให้พระภิกษุประจำวัดที่มีสภาพเกือบร้างเกิดกำลังใจ ซึ่งบางวัดเหลือพระรักษาวัดอยู่เพียงรูปเดียว ส่วนญาติโยมก็มีโอกาสได้บำเพ็ญบุญอย่างเต็มที่ ได้ฟังธรรม และปฏิบัติธรรมไปพร้อม ๆ กันกับพระธุดงค์ นับเป็นการปลุกกระแสการฟื้นฟูศีลธรรม และวัฒนธรรมชาวพุทธอันดีงามให้หวนกลับคืนมาได้อย่างน่าอัศจรรย์ เพราะตลอดทุกเส้นทางที่พระธุดงค์จาริกผ่านไป ล้วนได้รับการอุปัฏฐากต้อนรับจากญาติโยมเป็นอย่างดี มีญาติโยมเป็นจำนวนมากหันกลับมาร่วมพัฒนาวัด สวดมนต์ และปฏิบัติธรรม ทำให้พลังศรัทธาอันแรงกล้าในพระพุทธศาสนากลับคืนสู่สังคมไทยอีกครั้ง